Preuzeto sa FB profila Goran Crnojački
Milenko Šustran (Bečej, 9. jun 1935 – Bečej, 26. maj 2001)
“Sve boje našeg grada na dlanu naše mladosti”
Pre 91 godinu rođen je Milenko Šustran, bečejski dirigent, kompozitor, horovođa i muzički pedagog. Radoslav Zlata Dorić je u svom TV filmu “Pesmom budi uspavani grad” govorio: “Šustran je imao problema sa ovim pomalo uspavanim gradom, ali je i ovaj grad imao velikih problema sa njim. Bez obzira na to što je on bio tako sjajan, tako dobar, za sve nas koji smo ga voleli i voleli Bečej. On je bio jedna izuzetno originalna ličnost. Bio je neobuzdan, maštovit, rečit, lep, prodoran. Kad bi hodao gradom, znalo bi se da prolazi. Kad bi negde zastao, oko njega bi se odmah stvorila gomila ljudi. Uvek je bilo novih priča, novih izmišljotina, novih lepih anegdota. I one su, zapravo, isto tako budile grad, kao što ga je budila i njegova muzika.”
Junak ove priče je više od trideset godina davao muzičkom životu Bečeja sopstveno obeležje. Milenko Šustran zaista nije bio obična pojava, ličnost koja se sreće svakodnevno.
Otac mu je bio Milorad, po zanimanju činovnik, a mati Ivanka, domaćica, poreklom iz porodice Živkov Popov. Osnovnu školu je završio u Bečeju, dok je srednju muzičku školu započeo u Novom Sadu, a završio u Beogradu. Na Muzičku akademiju u Beogradu se upisuje bez audicije, zahvaljujući prethodnim nagradama za solo pevača i uspesima koje je do tada imao. Na Akademiji uči solo pevanje kod profesorke Jelke Stamatović. Još kao student postao je član hora Beogradske opere, što će uticati na njegovo kasnije opredeljenje.
Znajući da je Bečej njegovo polazište i odredište, on mu se vraća početkom šezdesetih godina. Tu 1964. godine osniva Kamerni hor, kasnije nazvan Bečejski hor. Ispočetka je to bilo samo društvo zaljubljenika u horsko pevanje. Niko nije sanjao da će posle samo nekoliko godina ovaj hor biti poznat i priznat širom tadašnje Jugoslavije. Ženski hor je 1966. godine dopunjen basovima i tenorima i iste te godine, hor je doživeo trijumf na Jugoslovenskim horskim svečanostima u Nišu! Time je Šustranova svestranost organizatora, vokalnog pedagoga, korepetitora, dirigenta, učitelja i prijatelja, dobila nov podsticaj. On se sve više usredsređuje na rad kome se posvetio: na odabir pevača i prefinjeno tkanje horske pesme.
U trenucima nadahnuća, on se bavio i komponovanjem. Usledile su horske kompozicije: “Balada o Tisi” (po kojoj je i hor postao poznat), “Molitva”, “Slutnje”, “Romansa”… Napisao je i “Zoru slobode”, kantatu za hor, orkestar i recitatora. Ova kantata je prvi put izvedena povodom Dana oslobođenja grada, 8. oktobra, a tom prilikom je, kao, recitator, gostovao glumac Miloš Žutić. Ljubav prema horskoj muzici i posvećenost horskom pevanju proslaviće Bečejski hor širom tadašnje Jugoslavije. Pod dirigentskom palicom Milenka Šustrana, hor je imao više od 1.100 nastupa u zemlji i inostranstvu.
Njih je, naravno, nemoguće sve nabrojati, ali vredi pomenuti učešća na Jugoslovenskim horskim svečanostima u Nišu, svake dve godine, u periodu od 1966-1982. godine, na Mokranjčevim danima u Negotinu (1967, 1975, 1986), na Festivalu kamernih horova u Pečuju (1970, 1974), Međunarodnom muzičkom festivalu u Langolenu (1975), na dva koncerta u Beogradu, na Kolarčevom univerzitetu (1973) i u Sava centru (1980), na svečanosti povodom dodele Vukove nagrade (1981)…
Ovakav uspeh Milenka Šustrana i njegovog hora nije ostao bez odjeka u javnosti. Usledila su brojna priznanja i nagrade, sasvim zasluženo. Godine 1968. nagrađen je Oktobarskom nagradom grada Bečeja, a 1974. godine Ukazom predsednika SFRJ odlikovan je Ordenom rada sa srebrnim vencem. Kulturno-prosvetna zajednica Srbije dodeljuje mu Zlatnu značku 1977. godine, RTV Novi Sad svoju Povelju, 1979. godine, a Savez amatera Srbije uručuje mu Zlatnu plaketu 1989. godine.
Milenko Šustran je bio krajnje profesionalan, ma gde da je nastupao. O njegovoj profesionalnosti i snalažljivosti govori i pomalo bizaran događaj tokom organizacije jednog od mnogobrojnih opštinskih muzičkih takmičenja. U dvorani u kojoj se nastupalo nije bilo preko potrebnog klavira, pa je dogovoreno da isti, zajedno sa ostalim instrumentima, najmljeni radnici prevezu od Muzičke škole do sale. Međutim, oni se, potpuno u skladu sa našim shvatanjem odgovornosti, uopšte nisu pojavili! Šustran se brzo snašao i organizovao transport – zaprežnim kolima! Utovar klavira, umesto najmljenih radnika, obavio je akademski muzičar lično, zajedno sa Đorđem Brankovim i nekolicinom slučajnih prolaznika. Takmičenje je počelo na vreme, a Šustran je, zahvaljujući metodi “uradi sam”, bio, verovatno, jedan od retkih muzičara novijeg vremena kome su koncertni klavir prevezli konji.
Milenko Šustran, kompozitor, dirigent, pevač, pedagog, dugogodišnji direktor Muzičke škole, bio je osoba snažne unutrašnje dinamike i stvaralačkog nemira. Individualista, prefinjenog senzibiliteta i manira, potpuno je bio okrenut urbanoj civilizaciji. Možda je baš zbog toga u sebi imao i nečeg pomalo boemskog. Tokom sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog veka, osoblje bečejskih kafana, naročito “Velikog lovca”, dobro je upoznalo ovog umetnika, akademskog muzičara, korifeja bečejskog muzičkog života.
Umro je u rodnom gradu 2001. godine.
(Dušan Opinćal)
VIDEO: Po mnogima najpoznatija Šustranova pesma “Balada o Tisi”, nastala je 1966. godine. Objavljena je na ploči “Bečejski hor 1963-1988” u produkciji Studija M, 1988. godine.
Moram da dodam ovde jednu triviju: Redakcija muzičkog programa Radio Novog Sada je 1987. godine pokrenula ediciju gramofonskih ploča pod nazivom “M Produkcija Radio Novog Sada” sa namerom da “jednom sloju ljubiteja muzike omogući da dođu do gramofonskih ploča sa takozvanih graničnih područja muzike, odnosno područja u kojima se ukrštaju razni stilovi i žanrovi rušeći ustaljene obrasce poimanja muzičke umetnosti” (Dušan Mihalek).
Ploča Bečejskog hora bila je četvrta po redu u ovoj ediciji. Pre nje u ediciji su izašli, pazite sad: istoimeni prvenac grupe “La Strada”, zatim ploča “Disillusioned” Rexa Ilusiivija (Mitra Subotića – Sube) i kao treće izdanje po redu ploča pijanistkinje Branke Parlić “Erik Satie – Initiés”. Kakvo društvo!
