Foto: Pivarska dinastija Gerber na okupu, Gradski muzej Bečej, ZF, F -, br. 2027, gr. 7
Preuzeto sa FB profila Goran Crnojački
Tražeći podatke o bečejskoj Pivari za nedavni tekst o skoku Bate Stojkovića u najveću kriglu na svetu naišao sam na podatke, koje do sada nisam znao. Radi se o „misteriji“ početka spravljanja piva u Bečeju. O istoriji pivare su napisani brojni tekstovi, ponekad su podaci kontradiktorni i nejasni, neki često korišćeni izvori provereno nisu tačni. Namera je da ovaj tekst pruži tek osnovne informacije o istoriji pivare sa za mene novim detaljima, koje sam pronašao u digitalnim arhivama. Nisam siguran da li su svi podaci validni, pa se zbog toga unapred izvinjavam.
Na sajtu hadnadjev.com, odličnom izvoru informacija iz istorije Bečeja, stoji da nema pouzdanih podataka o početku rada Pivare, odnosno vremena pre nego što je prerasla u industrijsko preduzeće oko 1876. godine, uvođenjem parne mašine u proizvodnju. Ali pivo u Bečeju je počelo da se pravi znatno ranije…
Prvi pisani (podvlačim, pisani) pomen proizvodnje piva u Bečeju seže još u 1754. godinu. Naime u Muzeju Vojvodine u Novom Sadu pohranjena je sudska presuda u kojoj se kaže da se izvesnoj Ani Garčuli (Anna Garchula) dozvoljava proizvodnja piva, jer je platila porez. O tome ko je bila Ana Garčula ne zna se ništa osim da je verovatno, sudeći po prezimenu, ukrajinskog ili slovačkog porekla. Smatra se da je izgradnja pivare na mestu gde se i danas nalazi započela 1780. godine. Pivara je sve do 1877. godine bila u državnom vlasništvu, odnosno u vlasništvu Potiskog krunskog distrikta, do njegovog ukidanja 1848. godine.
Poslednji zakupac, Benjamin Rajhl (Reichl Benjamin), bankrotirao je polovinom 70-ih godina 19. veka, ostavši dužan 11.000 forinti. Potom je gradska uprava 11. januara 1877. godine odlučila da pivaru proda na javnoj licitaciji. Za 18.500 forinti kupili su je Ignjat Ginder (Grinder Ignác) i Ferdinand Gerber (Gerber Ferdinánd) koji je (pretpostavlja se ženidbom) ubrzo postao jedini vlasnik. Porodica Gerber stalno je radila na unapređenju i modernizaciji pivare, pa je ona postala jedan od generatora privrednog razvoja Bečeja. Tokom 1880-ih godišnja proizvodnja piva je narasla do 7.000 hektolitara. Početkom 20. veka bečejska pivara bila je jedna od tri najvažnije pivare u Bačko-Bodroškoj županiji sa godišnjom proizvodnjom od 30.000 hektolitara, zapošljavajući 59 radnika. Krajem 19. veka podignute su monumentalne građevine, kao pokazatelj ubrzane industrijalizacije monarhije na prelasku vekova. Zapadno od ulaza, a paralelno sa ulicom, nalazila se prizemna zgrada, verovatno skladište ječma. Pod pravim uglom u odnosu na nju nalazio se silos i dvospratna zgrada sladare i sušara sa tovarnim prostorom i podrumima za čuvanje piva. Mašinska kuća, pivara, ledara i odžak nalazili su se u centru kompleksa, dok su se u zadnjem delu okrenutom prema obali reke Tise nalazile radionice, garaže i skladišta. Jugoistočnu stranu kompleksa, duž ulice koja vodi ka obali reke, činio je niz stambenih zgrada, dok je južno od glavnog ulaza bila upravna zgrada i građevine čija funkcija nije poznata, ali se pretpostavlja da je tamo bilo smešteno parno kupatilo.
Tokom Prvog svetskog rata proizvodnja je stagnirala. Prema podacima iz 1924. godine pivara je imala parni pogon od 175 konjskih snaga i godišnji kapacitet od 20.000 hektolitara, a zapošljavala je oko 30 radnika. Do 1926. godine izvršena je rekonstrukcija, koja je omogućila efikasniju proizvodnju. Međutim, u nepovoljnim privrednim uslovima tokom opšte ekonomske krize, Gerber Nandor mlađi nije bio u mogućnosti da vrati velika zaduženja koja je imao kod Zagrebačke banke. Stoga mu je banka 1933. godine konfiskovala pivaru i obustavila proizvodnju. Sedam godina kasnije dug pivare izmirilo je preduzeće Labor a.d. iz Zagreba, ondašnji vlasnik šećerane u Vrbasu. Bilo je neophodno sprovesti generalnu rekonstrukciju proizvodnih pogona, pri čemu su izvršene značajne izmene u tehničkom pogledu. Proizvodnja je ponovo uspostavljena 10. januara 1941. godine, tri meseca kasnije, zahvaljujući okupacionim snagama, pivara je dospela u ruke mađarskog akcionarskog društva Merkur. Tokom rata je radila sa godišnjim kapacitetom 20.000 – 25.000 hl.
Posle Drugog svetskog rata bečejsko pivarstvo doživelo je ekspanziju. Godine 1947. pivara je dobila ime „Partizanka“. Godine 1950. godine kapacitet je podignut na 50.000 hl, a 1959. godine na 60.000 hl. Novu fazu u razvoju pivare donela je integracija sa još šest preduzeća u okvire PIK-a „Bečej“ 1959. godine. Uz manje ili veće rekonstrukcije u postojećim odeljenjima do 1968. godine dostignut je godišnji plan od 120.000 hl. Iste godine, na predlog Radničkog saveta, otpočela je izgradnja novog dela fabrike, koja je okončana tokom 1970-ih. Porast potražnje piva u bocama uslovio je izgradnju otakaone (1961), a usklađivanje kapaciteta rekonstruisane kotlarnice i varionice sa kapacitetima starih objekata rezultovalo je izgradnjom novih ležnih i vrionih podruma, odeljenja za filtraciju, magacina, ali i sokare sa laboratorijom (1970). Generalna rekonstrukcija učinila je bečejsku pivaru početkom 80-ih godina prvom u zemlji, prema stepenu modernizacije i automatizacije.
Godišnji kapacitet 1984. godine iznosio je 136.000 hl, a u proizvodni program uključena su i bezalkoholna pića. U 21. vek bečejska pivara ušla je kao nacionalni lider u proizvodnji tamnog piva. Iz godine u godinu, Bečejci su svoj renome pravdali osvajanjem priznanja na prestižnim sajamskim manifestacijama, kako za pivo, tako i za sokove i ekstrakt ječmenog slada. Deo stare opreme je
nakon modernizacije 70-ih godina poklonjen ljubljanskoj pivari Union, gde je danas izložen u okviru stalne muzejske postavke.
Nakon ratnih 1990-ih pivara se ekonomski oporavila i nastavila relativno uspešno poslovanje sve do 2003. godine, kada je privatizovana. Novi većinski vlasnik je za samo nekoliko godina preduzeće odveo u stečaj, do tačke kada se u njoj pivo verovatno više nikad neće proizvoditi.
Kome je do anegdota evo jedne za kraj.
Dugo vremena je na bocama Bečejskog piva stojao podatak da je osnovana 1826. godine. Znalo se da podatak nije sasvim tačan i da je ista osnovana barem 20-30 godina ranije. S tim u vezi štampa beleži zanimljiv događaj iz 1969. godine: kopajući temelje za nove hale u dvorištu pivare radnici su duboko u zemlji našli potpuno očuvanu bocu bečejskog piva na kojoj je u staklu bila izgravirana godina 1806, sa imenom tadašnjeg vlasnika. Ovaj vredan… hmmm… artefakt radnici nisu predali rukovodiocima Pivare, već su bocu odmah razbili u želji da probaju pivo tada staro 163 godine. Boca je uništena, a hronike ne beleže da li je žednim radnicima posle degustacije ukazivana lekarska pomoć.
