Piše: Zoran Subotički
Preuzeto sa FB stranice Čudesni svet Dunđerskih
Salašarska i dvorska kultura Vojvodine predstavljaju specifikum ovih naših ravničarskih prostora koji je delio gotovo istu sudbinu. Ne istu, nego gotovo istu. Salaši, kao i dvorci i letnjikovci u ovim krajevima počinju da se podižu od 18. veka da bi svoj vrhunac doživeli u 19. i prvoj polovini 20. veka.
Bilo ih je na desetine hiljada, samo u okolini Sombora je bilo, recimo 1.400 salaša. Vojvodina je bila premrežena salašima, u njima se stvarao poseban život, posebna ekonomija /danas bi rekli: samoodrživa/, poseban socijalni milje sa posebnim odnosima u porodici. Jednom rečju: posebna kultura, zasnovana na samostalnosti, ponosu, dostojanstvu i – vlasništvu!
Nakon Drugog svetskog rata rušenje i pljačkanje dvoraca je bilo razumljivo: otimalo se zbog „klasnih razlika“, zbog sladostrasne potrebe da se ponizi visoki stalež i čitava kultura koju su oni gradili i predstavljali. Međutim, deluje, spolja gledano, potpuno nerazumno rušenje i ukidanje salaša i udar na seljake. Ali samo spolja i površno. Jer, ostaviti salašarsku kulturu nedirnutu značilo bi prihvatiti individualizam, ekonomsku nezavisnost pojedinca i porodice, a sa tom nezavisnošću ide i svaka druga, posebno politička i ideološka. To se, dabome nije smelo dopustiti i i tako je obavljen zločinački posao prema seljaku, prema prirodi i porodičnoj ekonomiji. Seljaci su naterani u zadruge, pretvoreni u proletere i potisnuti u gradove.
Novije vreme je donelo obnovu salašarske kulture kao turističke ponude Vojvodine. Ima istinski lepih salaša koji neguju na jedan fini način običaje, tradiciju, stil života salaša, bude setu i sećanje na život kojeg više nema…
Dvorci čekaju svoju priliku, da se i njima i u njih život vrati – i kao i salaši postanu kulturni, turistički i ekonomski potencijal vojvođanske ravnice…
